Möller’s / Blog / Kwasy tłuszczowe Omega 3 / Zeaksantyna i luteina na oczy. Czy wpływają na wzrok?

Zeaksantyna i luteina na oczy. Czy wpływają na wzrok?

W świadomości konsumentów karotenoidy to przede wszystkim beta-karoten oraz retinol jednak grupa karotenoidów jest znacznie bogatsza. Znajduje się w niej bowiem kilka związków o udowodnionym naukowo korzystnym wpływie dla zdrowia. Luteina oraz zeaksantyna są substancjami chemicznymi mającymi udział w budowie struktur oka i wspierającymi prawidłowe widzenie. Jaki wpływ na wzrok ma luteina? W czym jest luteina? Oto najważniejsze informacje!

Udostępnij
Zeaksantyna i luteina na oczy. Czy wpływają na wzrok?

Karotenoidy – czym są i gdzie można je znaleźć?

Szeroka klasa substancji chemicznych zwanych karotenoidami, do której należą luteina z zeaksantyną, kojarzona jest głównie z silnym przeciwdziałaniem reaktywnym formom tlenu i wolnym rodnikom. Działanie to, opisywane jako przeciwoksydacyjne, ma istotny wpływ dla zachowania zdrowia. Antyutleniacze redukują ryzyko powstawania wielu chorób – na przykład obniżają ryzyko powstania chorób o charakterze nowotworowym. Kolejne właściwości luteiny i innych karotenoidów to zapobieganie miażdżycy naczyń krwionośnych, a także wspieranie funkcjonowanie układu immunologicznego.1

Karotenoidy nadają barwę – od żółtej do czerwonej – wielu owocom i warzywom, a także skórze i jej wytworom u zwierząt. Rośliny samodzielnie syntetyzują te związki, natomiast zwierzęta pobierają je wraz z pożywieniem. Wchłaniane są w jelitach, gdzie przechodzą do krwi. Lipoproteiny obecne w osoczu transportują następnie karotenoidy do innych tkanek organizmu.

U zwierząt największym skupiskiem karotenoidów jest tkanka tłuszczowa. Stabilność warstwy podskórnej sprawia, że związki w niej zmagazynowane są łatwiejsze do wykrycia, niż te obecne we krwi obwodowej. Karotenoidy stanowią istotny marker stanu zdrowia – również te obecne w tkance tłuszczowej – i pozwalają ocenić jakość stosowanej diety.2

Luteina i zeaksantyna – gdzie występują naturalnie?

W czym jest najwięcej luteiny? Luteina oraz zeaksantyna w przyrodzie najczęściej występują razem. Szczególnie bogate w te barwniki są warzywa liściaste jak szpinak lub jarmuż. Co jeszcze zawiera luteinę? Badania wskazują na najwyższe stężenie luteiny w:

  • kiwi;
  • natce pietruszki;
  • agreście;
  • awokado;
  • paprykach;
  • cukinii;
  • jeżynach;
  • malinach;
  • czarnych porzeczkach;
  • sałacie;
  • dyni.

Substancje również obecne są w jajach kurzych czy mięsie łososia. Luteina oraz zeaksantyna najczęściej skoncentrowane są w skórce i miąższu – dlatego warto spożywać produkty zawierające dużo luteiny, w miarę możliwości, bez obierania.3

Luteina w ludzkim organizmie ulega przemianom podobnym do tłuszczów. Spożycie produktów bogatych w luteinę sprawia, że substancja ta, podczas procesów trawiennych w żołądku i dwunastnicy, tworzy kompleksy wraz z kwasami tłuszczowymi i monoglicerydami. Taki rodzaj przemiany pozwala na transport związku, wraz z krwią do różnych narządów, np. wątroby czy oczu.

Zeaksantyna jest związkiem syntetyzowanym wyłącznie w organizmach roślin. Zeaksantyna, podobnie jak inne karotenoidowe barwniki, rozpuszcza się w tłuszczach – najlepiej jest spożywać bogate w nią produkty w towarzystwie zdrowych tłuszczów. Barwnik ten jest silnym przeciwutleniaczem, a jego regularne spożycie istotnie wpływa na zachowanie zdrowego widzenia.

Aby zeaksantyna właściwie się wchłaniała, prócz dostarczania jej wraz z pożywieniem i stosowania tłuszczów w potrawach, należy pamiętać o kilku zasadach. Po pierwsze, karotenoid największe stężenia osiąga w żywności niepoddanej obróbce termicznej. Co ciekawe jednak, proces pasteryzacji potrafi pozytywnie wpłynąć na biodostępność zeaksantyny. Również warto pamiętać o produktach zawierających skrobię – skrobia pozwala dłużej utrzymać podwyższony poziom zeaksantyny.4

Najwyższe powinowactwo wykazuje z gałką oczną, ponieważ skupia się w soczewce oraz plamce żółtej.

Luteina – właściwości zdrowotne

Stosowanie luteiny w diecie niesie za sobą bardzo wiele korzyści zdrowotnych. Jak działa luteina? O ile nie istnieją duże, epidemiologiczne badania jasno wskazujące na antynowotworowy wpływ luteiny, to wiadomo, że korzystna jest ona szczególnie jako silny antyoksydant.5

Naukowcy wskazują, że pomaga ona zapobiegać zapadaniu na różnego rodzaju infekcje, ponieważ wspiera układ odpornościowy. Luteina pozwala redukować ryzyko występowania chorób krążeniowych – miażdżycy naczyń i zaburzeń niedokrwiennych, gdyż przeciwdziała procesom utleniania lipoprotein. Udowodniono również, że osoby z wyższym stężeniem luteiny we krwi istotnie rzadziej cierpią z powodu dolegliwości o podłożu kardiologicznym.6

Luteina – wpływ na oczy i wzrok

Najpowszechniej znanym i najlepiej przebadanym efektem stosowania luteiny jest jej ochronne działanie dla oczu. Czy luteina poprawia wzrok? Substancja ta pozwala na odbudowę struktur gałki ocznej i wspiera zachowanie prawidłowego widzenia. Spożywanie luteiny i innych barwników karotenowych redukuje ryzyko wystąpienia zwyrodnienia plamki żółtej oraz, w przypadku wystąpienia tej dolegliwości, łagodzi przebieg kliniczny choroby.7

Jak jeszcze działa luteina na oczy? Dowiedziono, że już 4 mg przyjmowanej dziennie luteiny pozwala na zachowanie ostrego wzroku i zwiększenie stężenia tej substancji w plamce żółtej siatkówki. Kolejne prace naukowe wskazują, że karotenoidy, a w szczególności luteina, redukują ryzyko zachorowania na zaćmę oraz AMD, przypadłości powszechne u osób w wieku podeszłym.8

Podobne dane odnotowywane są dla zeaksantyny, stereoizomeru luteiny. Związek ten istotnie poprawia jakość widzenia, dzięki korzystnemu działaniu przeciwutleniającemu – zapobiega ono niszczeniu struktur oka. Oceniono, że przeciwdziała zwyrodnieniom narządu wzroku oraz przeciwdziała stanom zapalnym innych tkanek organizmu.9

Powiązany artykuł: Jak poprawić wzrok? Omega 3 i inne składniki, które warto znać

Jak brać luteinę i zeaksantynę?

Luteinę z zeaksantyną można stosować w formie suplementów diety. Preparaty takie zawierają dodatki cynku oraz DHA, które również wykazują wiele korzyści dla oczu. Kwas dokozaheksaenowy jest związkiem chemicznym obecnym w błonach komórkowych fotoreceptorów, natomiast cynk to kluczowa substancja zapewniającą ochronę antyoksydacyjną gałek ocznych

Antyoksydacja w kontekście oczu silnie związana jest z ich ochroną przed promieniowaniem ultrafioletowym. Światło słoneczne oraz promieniowanie emitowane z ekranów, choć dla skóry (w umiarkowanych ilościach) jest neutralne, to stanowi zagrożenie dla oczu. Stres oksydacyjny, czyli stan, w którym reaktywne formy tlenu uszkadzają struktury budulcowe organizmu, przyczynia się do rozwoju wielu schorzeń, w tym zaćmy i zwyrodnień plamki żółtej. Promieniowanie słoneczne oraz emitowane przez ekrany przyczyniają się do zwiększania stresu oksydacyjnego, a co za tym idzie – mogą trwale uszkodzić wzrok. 

Mając to na uwadze, warto wykorzystać naturalne właściwości zeaksantyny – wyjątkowo silnego naturalnego przeciwutleniacza, a także luteiny, związku o podobnych właściwościach i łatwo dostępnego w popularnym pożywieniu oraz preparatach uzupełniających dietę.10

Udowodniono, że suplementowanie cynku, witamin C oraz E i beta-karotenu istotnie redukuje zapadalność na zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD). Natomiast stosowanie suplementów z DHA luteiną oraz zeaksantyną, osłabia progresję AMD.11

Luteina na oczy – jakie ma skutki uboczne? Najpowszechniejszym efektem niepożądanym jest lekko żółte zabarwienie skóry, które towarzyszy nadmiarowi wszystkich karotenoidów. Nie wykazano jednak ich poważniejszego, negatywnego wpływu na zdrowie, stąd luteina i zeaksantyna uważane są za bezpieczne substancje.12

Jak brać luteinę? Jeśli stosuje się preparat apteczny, koniecznie należy stosować go zgodnie z zaleceniami z ulotki – najważniejsze jest nieprzekraczanie dziennej zalecanej dawki.

Substancje, po które warto sięgać (szczególnie wtedy, gdy istotną wartością jest zachowanie prawidłowego widzenia oraz zapobieganie chorobom gałek ocznych), to zeaksantyna i luteina. Właściwości tych składników i obecność są zarówno w popularnych produktach spożywczych, jak i suplementach diety. Taka różnorodność sprawia, że są dostępne dla każdego, kto pragnie utrzymać zdrowie oczu na długo.

Bibliografia:
 1[1] Igielska-Kalwat J., Gościańska J., Nowak I., Karotenoidy jako naturalne antyoksydanty, https://phmd.pl/api/files/view/116279.pdf [dostęp online: 15.09.2022]
2Gryszczyńska A., Gryszczyńska B., Opala B., Karotenoidy. Naturalne źródła, biosynteza, wpływ na organizm ludzki, https://depot.ceon.pl/bitstream/handle/123456789/1297/PF_2011_127-143.pdf?sequence=1&isAllowed=y [dostęp online: 15.09.2022]
3Gryszczyńska A., Gryszczyńska B., Opala B., Karotenoidy. Naturalne źródła, biosynteza, wpływ na organizm ludzki, https://depot.ceon.pl/bitstream/handle/123456789/1297/PF_2011_127-143.pdf?sequence=1&isAllowed=y [dostęp online: 15.09.2022].
4Ana Gabriela Murillo, Siqi Hu, and Maria Luz Fernandez, Zeaxanthin: Metabolism, Properties, and Antioxidant Protection of Eyes, Heart, Liver, and Skin, https://www.mdpi.com/2076-3921/8/9/390, dostęp z dnia 2.11.2022
5Ibidiem.
6Ibidiem.
7Jakubowska D., Oczy zwierciadłem duszy i stanu zdrowia, https://kpu.krosno.pl/herbalism/wp-content/uploads/sites/55/2021/10/Oczy-zwierciadlem-duszy-i-stanu-zdrowia.pdf [dostęp online: 15.09.2022]
8Ibidiem.
9Ana Gabriela Murillo, Siqi Hu, and Maria Luz Fernandez, Zeaxanthin: Metabolism, Properties, and Antioxidant Protection of Eyes, Heart, Liver, and Skin, https://www.mdpi.com/2076-3921/8/9/390, dostęp z dnia 2.11.2022
10Karolina Jędrzejczak-Pospiech, Michał Kowalski, Anna Bielecka-Kowalska, Izabela Dudek, Jan Błaszczyk, Wpływ suplementacji luteiną na wybrane elementy obrony antyoksydacyjnej erytrocytów u ludzi zdrowych – doniesienie wstępne, http://www.phie.pl/pdf/phe-2013/phe-2013-3-522.pdf, dostęp z dnia 02.11.2022
11Jakubowska D., Oczy zwierciadłem duszy i stanu zdrowia, https://kpu.krosno.pl/herbalism/wp-content/uploads/sites/55/2021/10/Oczy-zwierciadlem-duszy-i-stanu-zdrowia.pdf [dostęp online: 15.09.2022].
12Paradowska K., Wawer I., Luteina i astaksantyna jako dietetyczne wsparcie terapii, https://ppm.wum.edu.pl/docstore/download/WUM72223d80d0064f1baab2437685287a2a/271E34F8-75C1-4932-A3AD-3B8B62B05080.pdf [dostęp online: 16.09.2022].